Ko e Taki Fakakakano 'i he Siasi - Ko e Fakakaukau 'o e 'Aveni (Tongan Translation)

Ko e Taki Fakakakano 'i he Siasi - Ko e Fakakaukau 'o e 'Aveni

Ko e ʻUhinga ʻoku Mahuʻinga ai ʻa e Taki Makatuʻunga ʻi he Tuí ʻi he Siasí

‘I he’etau kamata ‘a e fa’ahita’u ‘o e ‘Evenití pea ofi ki he Kilisimasí, ‘oku tau manatu’i ai ‘a e misiteli ‘o e hoko ‘a e ‘Otuá ko e tangata ‘ia Sīsū Kalaisi. ʻOku fakalotolahiʻi kitautolu ʻe he taimi ko ʻení ke tau fakakaukau ki he founga ʻoku ʻiate kitautolu ai ʻa Kalaisi, ʻo ʻikai ʻi he māmaní pē, ka ʻi he founga ʻoku tau takí foki. Hangē ko e ha’u ‘a e ‘Otua ‘o nofo ‘i he lotolotonga ‘o e kakai ‘i he loto fakatōkilalo, ‘ofa, mo ‘omi ‘a e fakamo’ui, ‘oku totonu foki ke faka’ata ‘e he’etau taki ‘i he siasi ‘a Sisu.

Tuʻunga fakatakimuʻa ʻi he Siasí .

ʻOku mahulu hake ʻa e tuʻunga fakatakimuʻá ʻi ha tuʻunga pē; ‘okú ne fa‘u ‘a e fakahinohino mo e taumu‘a ‘o e komiunitií. ʻI he Siasi Fakatahatahá, ʻoku mahuʻinga ʻa e tuʻunga fakatakimuʻá ʻo ʻikai ngata pē ʻi he moʻui lelei ʻa e kautahá ka ko e konga foki ia ʻo hotau uiuiʻí ke tau kau ʻi he misiona ʻa e ʻOtuá. Pe ʻoku tau taki ʻi ha siasi fakalotofonua, ʻapiako, fale tauhiʻanga ʻo e kau toulekeleká, pe ko ha toe feituʻu pē, ʻoku uiuiʻi kitautolu ke tataki e niʻihi kehé ʻaki ha vīsone ʻoku makatuʻunga ʻi heʻetau tuí.

Ko e hā ʻa e Tuʻunga Fakatakimuʻá ʻi he Siasí?

Ko e taki he siasi 'oku mahulu hake ia 'i hono pule'i 'o e ngaahi ngaue pe ko hono fai 'o e ngaahi palani ki he tupulaki. ʻI ha ngaahi taʻu lahi, kuo talanoa ʻa e kau taki ʻo e siasí ki he founga kuo hoko ai ʻa e tuʻunga fakatakimuʻá ʻo hangē ko e muimui ki he ngaahi tuʻutuʻuni fefeká, ʻo toʻo ʻa e taimi mo e ivi ʻe lava ke fakamoleki ʻi he tuʻunga fakaākongá, ngāue fakafaifekaú, mo e misioná. Lolotonga ‘oku sio ‘a e ni’ihi ki he mahu’inga ‘o e me’a ni ke ngaue malu mo lelei ‘a e siasi, ‘i he ngaahi feitu’u lahi, kuo hoko ia ko ha kavenga mamafa. ‘Oku ‘ai ‘e he me’a ni ke tau fehu’i: Ko e founga nai ‘eni ‘oku finangalo ‘a Sisu ke tau taki? ʻOku ʻi ai ha meʻa ʻoku tau misi ai? ‘Oku fakahaa’i fēfē ‘e he founga taki ko ‘ení ‘a e founga ‘a Kalaisi ‘i hono tataki ‘o e kakaí ki he tu’unga fakaākonga, faivelenga, mo e misiona loloto angé? ʻOku mahuʻinga ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻení ʻi heʻetau fakatotoloʻi ha ngaahi founga foʻou ʻo e hoko ko ha ngaahi komiunitī ʻo e siasí.

Ko e Manatu kia Kalaisi 'i he Senita .

'Oku mahu'inga ke tau manatu'i ko Kalaisi kuo kalusefai mo toetu'u 'oku 'i he lotolotonga 'o 'etau tui. Na’e foaki ‘e Sisu ‘ene mo’ui ‘o ne hoko ko e tangata, ‘o a’u ki he tu’unga ‘o ‘ene pekia ‘i he kolosi. ‘Oku fakahaa’i heni ‘a e ‘ofa mo’oni mo fakamole lahi ‘a e ‘Otua ‘a ia ko e misiteli mo e me’a’ofa fakatou’osi. Ko e ‘ofa ko ‘eni ‘oku ne ‘omi ‘a e fakatupu fo’ou, toetu’u, mo e mo’ui fo’ou ‘a e ‘Otua ma’atautolu ‘ia Kalaisi.

ʻOku ʻi he uho ʻo e faʻahinga taki ko ʻení ʻa e loto fakatōkilaló, ʻo feinga ke muimui ʻi he founga ʻa Kalaisí. ʻOku tau fakatokangaʻi ʻoku ʻikai ke tau maʻu kotoa ʻa e ngaahi talí pea ʻoku tau faʻa fai ha ngaahi fehālaaki, pea ʻe lava ke hoko ʻa e mamahí mo e ngaahi ngataʻangá ko ha konga ʻo e liliu ʻa e ʻOtuá. ʻOku ʻikai ko kitautolu pē, ka ko kitautolu ʻia Kalaisi, ʻo hangē ko ia ʻoku akoʻi ʻe he ʻAposetolo ko Paulá ʻi he Fuakava Foʻoú.

Fakakakano, Tukulolo, mo e Feilaulau .

ʻOku ʻikai fekauʻaki ʻa e fakakakanó, tukulolo, mo e feilaulaú mo e ʻi he malumalu ʻo e ngaahi sisitemi ʻoku nau feinga ke puleʻi kitautolú. Ka, ʻoku nau fekauʻaki mo e ʻaloʻofa, ʻamanaki lelei, fakamaau totonu, mo e ʻofa ʻa e ʻOtuá ʻoku fakaava mai. ʻOku fakahaaʻi ʻe he taki hangē ko Kalaisí ʻa e loto fakatōkilaló ko ha meʻaʻofa, ʻo fakaʻatā ai ke tau hoko ko e tokotaha naʻe fakatupu kitautolu ʻe he ʻOtuá ke tau hoko ki aí. ʻOku ʻi ai mo ngāue ʻa e ʻOtuá ʻiate kitautolu—naʻa mo hotau ngaahi vaivaí mo e taʻehaohaoá. ʻOkú ne tokoniʻi ʻa e kau takí ke nau ʻiloʻi ko honau ngaahi talēnití mo honau ngaahi mālohingá ko ha ngaahi meʻaʻofa ia mei he ʻOtuá, ʻo fakaava ai kitautolu ke tau ofo ʻi he ngaahi meʻafoaki ʻa e ʻOtuá ki he kakai mo e fakatupu kotoa pē.

Ko e kelesi ‘a e ‘Otua, ‘oku ne ngaue ‘ia Kalaisi mo e Laumalie, ‘oku ‘ikai ke fakangatangata ia ‘e he’etau ngaahi fehalaaki pe motumotu. Ko hono moʻoní, ʻe lava ke hoko ia ko e feituʻu ʻoku ngāue ai ʻa Kalaisi mo ʻoatu ʻa e fakamoʻuí, fakaleleí, fakamaau totonú, liliú, mo e melinó. Ko e taimi ‘oku mahino lelei ai kiate kitautolu ‘a e me’a ni, ‘oku hoko ia ko e ngaahi to’onga fakalaumalie ‘oku mo’ui’aki ‘e he kakai fakafo’ituitui mo e komiuniti Kalisitiane ‘oku nau fakakakano’i ‘a e ngaue fakafaifekau mo e misiona ‘o Sisu.

Taki Faka-Kalisitiane .

Ko e taki faka-Kalisitiané ʻoku ʻikai ko e hoko ko ha toa ʻokú ne fakahaofi ʻa e ʻahó, pe ko ha hoko ko ha matapā maʻá e niʻihi kehé. ‘Oku fekau’aki ia mo hono fa’u ‘o e feitu’u mo tokoni’i ‘a e ngaahi komiuniti ke nau ‘ilo fakataha pe ko hai ‘a e ‘Otua pea mo e me’a ‘oku fai ‘e he ‘Otua. Ko e memipa kotoa pe 'o e siasi mo e komiuniti lahi ange 'oku kau ia he talanoa hokohoko ko 'eni. Ko e fatongia ʻo e takí ke tauhi mo tokoni ke faʻu ha ʻātakai ʻe lava ai ʻa e kakaí ʻo feʻiloaki mo e Kalaisi moʻuí. ʻOku tokoni ʻa e ngaahi meʻafoaki, vaivaiʻanga, mo e ngaahi aʻusia ʻa e tokotaha kotoa pē ki he ngāue fakafaifekau mo e misiona vahevahe ʻa e ʻOtuá ʻo fakafou ʻi he lotu, fakamoʻoni, mo e ngāue tokoni koeʻuhí ko e māmaní.

Ko e Fepakipaki ‘i he Vahevahe ‘o e Pule Fakamāmaní mo e Taki Makatu‘unga ‘i he Tuí .

ʻI he siasi ʻo e ʻaho ní, ʻoku fefaʻuhi ha kau taki ʻe niʻihi ʻi he vahaʻa ʻo e ngaahi fie maʻu ʻa e taki fakakautaha fakamāmaní mo e tokangataha ki he taki ʻoku makatuʻunga ʻi he tuí. Lolotonga ‘oku mahu‘inga ‘a e pulé—hangē ko e taliui, founga ngāue, tokanga‘i, mo e tu‘utu‘uni—ka ‘oku fiema‘u ke fehokotaki vāofi ia mo e fakakaukau fakateolosiá. ʻI he Siasi Fakatahatahá, ʻoku makatuʻunga ʻa e taki ʻoku makatuʻunga ʻi he tuí ʻi he ʻiloʻilo pau fakakomiuniti —ʻo fanongo ki he Laumālie ʻoku ngāue ʻi loto mo tuʻa ʻi he fakatahaʻangá pe fakataha alēleá.

ʻOku ʻai ʻe he fepakipaki ko ʻení ke tau ʻeke ha ngaahi fehuʻi mahuʻinga: ʻOku fōtunga fēfē ʻa e pule faivelengá ʻi he taimi ʻoku fakaʻilo ai ʻe he tui faka-Kalisitiané? ‘E lava ke iku ia ki ha ngaahi fepaki ‘i he vaha‘a ‘o hono fakasi‘isi‘i ‘a e fakatu‘utāmakí mo hono ma‘u ‘o e tuí, ko e fakatātaá? ʻOku tau tauhi fēfē ʻetau tuí ke tefito, kae ʻikai ke tekeʻi ki he tafaʻakí? ʻOku tau fakaʻehiʻehi fēfē mei he hiki tatau pē ʻo e ngaahi sīpinga fakatakimuʻa fakakautaha fakamāmaní kae fakalotolahiʻi ʻa e pule ʻoku fakahaaʻi ai ʻa e natula mo e founga ʻo Kalaisí?

Ko e Fatongia ‘o e Fakakaukau Fakakomiuniti .

Ko ha konga mahuʻinga ʻo e tuʻunga fakatakimuʻa ʻoku makatuʻunga ʻi he tuí ko e ʻiloʻilo fakakomiuniti. ʻI he Siasi Fakatahatahá, ʻoku mau fakaʻaongaʻi ʻa e fai tuʻutuʻuni ʻoku lototaha ki aí ke tokoni ki he meʻá ni. Ko e visone mo e misiona ‘o e siasi ‘oku ‘ilo ia ‘e he komiuniti ‘i he’enau fakakaukau’i ‘i he lotu ‘a e feitu’u ‘oku taki atu ki ai ‘a e ‘Otua. 'E lava ke va'inga mo fakatupu 'a e founga ko 'eni, i .nvolving ngaahi fetalanoa'aki mo e fakatotolo. ‘Oku ne fakahaa’i mai ha teolosia na’e fa’u ‘e he Tolu’i ‘Otua.

Ko e fokotuʻu ʻo e vīsoné mo e palani ʻo e misioná ʻoku mālohi pea ʻoku kau ai ʻa e kau maí, ʻo fakapapauʻi ʻe lava ʻe he tokotaha kotoa pē ʻo vahevahe mo tokoni ke fakapapauʻi ʻa e fakahinohino ʻo e komiunitī ʻo e siasí. ʻOku fie maʻu ke siviʻi mo fakatotoloʻi maʻu pē ʻe he kau takí, ʻo ʻoatu ha ngaahi fakakaukau ki he ʻiloʻilo pau ʻa e siasí. ‘I he taimi ‘e ni‘ihi, ko ‘etau tokangataha ki he ngaahi fakalelei‘anga vave ‘e lava ke ne fakakuihi kitautolu ki he ngaahi founga fakakomiuniti ‘o e ‘ilo‘iló, ‘o hangē ko ia ‘oku hā ‘i he ngaahi anga fakafonua lahi pea ‘i he Tohitapú.

Fakatōkilalo mo e Ako mei he Ni‘ihi Kehé .

‘Oku hiki ‘e he teolosia ‘a e tokanga mei he fiema’u ‘a e taki ke ne hoko ko e toa pe ko e pule. ʻOku hoko ʻa e loto fakatōkilaló ko ha meʻa mahuʻinga. Neongo ʻoku mahuʻinga ʻa e ʻulungaanga mo e taukei fakafoʻituituí, kuo pau ke ʻiloʻi mo fakafepakiʻi ʻe he kau taki ʻoku makatuʻunga ʻi he tuí ʻa e tōʻonga ʻoku fakatefito ʻi he fakahoko ʻo e kitá ko e talí ia. ʻOku fie maʻu ke tau ʻiloʻi ʻoku ʻikai ke tau maʻu kotoa e ngaahi talí pea kuo pau ke tau fakaava ke ako mei he niʻihi kehé pea mei he ʻOtuá.

ʻOku ʻi ai ʻa e mālohi ʻi hono fakahaaʻi ʻo e taimi ʻoku tau hala aí he ʻoku faʻa maʻu ʻi heʻetau ngaahi taʻelavameʻá ʻa e ngaahi momeniti loloto taha ʻo e ʻaloʻofá, akó, mo e tupulakí. Hangē ko e ngāue fakafaifekau ʻa Kalaisí naʻe fekauʻaki ia mo e fakamoʻuí mo e fakaleleí, kuo pau foki ke fakahaaʻi ʻe hotau tuʻunga fakatakimuʻá ha loto fie ako, maʻu ʻa e fakamoʻuí, mo liliu ʻo fakafou ʻi heʻetau movetevete mo e ngaahi fehālaaki ʻoku tau vahevahe aí.

Ko hono fakahaaʻi ʻo e Kalaisi Fakakakanó .

ʻE lava ʻe he faʻahinga ʻiloʻilo loloto mo fōtunga ʻo Kalaisí ni ʻo taki atu ki he tuʻunga fakaākongá, ngāue fakafaifekaú, mo e misioná ko ha ngaahi tōʻonga fakalaumālie ʻokú ne fakahaaʻi ʻa e Kalaisi kuo hoko ʻo kakanó.

Fakafaingofua'i 'a e Taki Fe'unga .

Mei ha makatuʻunga fakateolosia, te tau lava ʻo kau ʻi ha tuʻunga fakatakimuʻa ʻoku makatuʻunga ʻo ʻikai ke tau fepaki mo e ngaahi filōsofia ʻokú ne fakahohaʻasi kitautolú. ʻOku ʻikai ʻuhinga ʻeni he ʻikai ke tau lava ʻo ako mei he tuʻunga fakatakimuʻa ʻoku fakatupulaki ʻi ha ngaahi tuʻunga kehé. Hangē ko ʻení, ʻoku hoko ʻo mahuʻinga ange ʻa e taki feʻungamālié ʻi ha māmani ʻoku liliu. ʻOkú ne tokoniʻi kitautolu ke tau nofo ʻo feʻunga mo fakaava ki he ngaahi meʻa foʻou ʻe ala hokó, ʻo tali ʻa e ngaahi fie maʻu foʻou ʻi hotau koló.

Ko ha taukei mahuʻinga ki he kau takí ko e malava ke nau laka ki mui-ʻa e meʻa te tau ui ko e hiki ki he "fakaʻaliʻalí"-pea sio ki he ʻata lahi angé lolotonga ia ʻoku nau kei fehokotaki pē mo e tōʻonga fakaʻahó. ʻOku fakaʻatā ʻe he sīpinga ko ʻení ʻa e kau takí ke nau fakakaukauʻi ʻa e taimi vave mo e taimi lōloá, ʻo tokoniʻi ʻa e ngaahi komiunitií ke nau feʻunga mo tupulaki ʻi he taimi ʻoku nau fehangahangai ai mo e ngaahi polé. Ko hono ‘omi fakataha ‘o e me’a ni mo e fakakaukau fakateolosia ‘oku mahu’inga ia ki he taki faka-Kalisitiane.

Ko e Taki Fakato'utangata mo e Ngaahi Sitaila 'oku Feliliuaki .

‘Oku liliu ‘a e ngaahi founga fakatakimu’a, tautautefito ki he to’utangata fo’ou ‘oku nau to’o ‘a e ngaahi fatongia ‘i he siasi. ʻOku ʻomi ʻe he ngaahi liliu ko ʻení ha ngaahi fakakaukau foʻou, hangē ko e tokanga lahi ange ki he ngāue fakatahá mo e vahevahe ʻo e tuʻunga fakatakimuʻá. ʻOku faʻa saiʻia ange ʻa e kau taki kei talavoú ʻi he ngaahi founga ʻoku feʻunga mo feʻunga, ʻo nau fakamahuʻingaʻi ʻa e ʻiloʻilo pau fakakulupú ʻi he ngaahi tuʻutuʻuni mei ʻolunga ki laló. ʻOku fie maʻu ke akoʻi mo poupouʻi ʻe he kau taki kuo fokotuʻú ʻa e kau taki foʻou ko ʻení, ʻo tali ʻa e ngaahi sīpinga fakatakimuʻa foʻou ʻoku feʻunga mo sio ki he kahaʻú. 

Ko e Fakaofo ‘o e Ngāue ‘a e ‘Otuá mo e ‘Ulungaanga ‘o e Manavahē .

‘I he lotolotonga ‘o ‘etau fononga fakatakimu’a ‘oku makatu’unga ‘i he tui, ‘oku fiema’u ke tau fakalotolahi’i ha ongo’i ofo ‘i he me’a ‘oku fai ‘e he ‘Otua ‘i loto mo fakafou ‘i he siasi. Ko e manavahē ki he ngāue ‘a e ‘Otuá ‘okú ne fakamanatu mai ‘oku ‘ikai fekau’aki ‘a e tu’unga fakatakimu’á mo kitautolu, ka ‘oku fekau’aki ia mo Kalaisi ‘i hotau lotolotongá. ʻOku ʻi ai ha fatongia makehe ʻo e mēmipa kotoa pē ʻo e siasí, pea ʻoku ngāue ʻa e ʻOtuá ʻo fakafou ʻiate kitautolu kotoa, ʻo aʻu ki heʻetau ngaahi taʻehaohaoá.

ʻOku poupouʻi ʻa e kau taki Kalisitiané ke nau maʻu ʻa e ʻulungaanga ko ʻeni ʻo e manavahē mo e loto fakatōkilalo, ʻo ʻiloʻi ko ʻetau tuʻunga fakatakimuʻá ko ha konga pē ia ʻe taha ʻo e palani lahi ange ʻa e ʻOtuá ki he fakatupu kotoa pē. ‘I he Siasi Fakatahataha’i, ‘oku ui ma’u pe kitautolu ke tau manatu’i ‘oku ‘i ai ‘a e ‘Otua pea ‘oku ne ngaue, na’a mo e taimi ‘oku tau tōnounou ai, pea ‘oku fe’unga ‘a e kelesi ‘a Kalaisi ke ne liliu ‘etau ngaahi feilaulau kuo motu’a ke hoko ko e ngaahi ipu ‘o e fakamo’ui mo e ‘amanaki lelei.

Ko e Ui ki ha Fa'ahinga Taki Fo'ou mo Motu'a .

ʻI he taimi ko ʻeni ʻo e fakatotoloʻi ʻo e ngaahi liliu lahi, ʻoku ui ʻa e Siasi Fakatahatahá ke nau tali ha faʻahinga taki foʻou mo motuʻa —ʻa ia ʻoku makatuʻunga ʻi he teolosiá, ngaahi vā fetuʻutakí, mo e feʻunga mo e ngaahi meʻa ʻoku hokó. ʻOku fakaafeʻi kitautolu ke tau taki ʻi he angatonu, ʻaloʻofa, mo e tokanga ki he Laumālié, ʻo poupouʻi hotau ngaahi koló ʻi he vīsone ʻa Kalaisi ki he fakafoʻoú mo e fakamaau totonú.

Ko e taki ko eni ‘oku ne fakafehokotaki ‘a e pule mo e misiona, visone mo e ngaue ‘i ha fa’unga ‘o e ‘ilo fakakomiuniti mo e fakakaukau fakateolosia ‘e lava ke ne fakahaa’i ‘a e Kalaisi mo’ui. ʻI he hokohoko atu ʻetau fakakaukau ki he ʻuhinga ʻo e taki faivelengá, ʻoku fakamanatu mai ai ʻoku ʻikai ko ha fatongia pau ʻa e tuʻunga fakatakimuʻá ka ko ha ngāue fakameaʻa ʻoku vahevahe ʻoku fie maʻu ai ʻetau tokanga hokohoko, loto fakatōkilalo, mo e fakaava ki he ngāue ʻa e ʻOtuá ʻiate kitautolú.

‘Oku ou vahevahe atu ‘a e fakakaukau ko ‘eni ko e fakamanatu mo e fakaafe ke fakakaukau ki he taki faka-Kalisitiane ‘i he fa’ahita’u ‘Aveni ko ‘eni. Fakatauange ke tau kei fakatotolo fakataha pe ko e hā hono ʻuhinga ʻo e taki mo Kalaisi ʻi hotau lotolotongá, ʻi he manavahē ki he fakaofo mo e ʻaloʻofa ʻoku ngāue ʻa e ʻOtuá ʻiate kitautolu pea ʻiate kitautolu.

Mo e Melino mo e Loto Lelei,

Rev Ben Gilmour